Αϋπνία: Η έλλειψη μητρικής αγάπης μπορεί να προκαλέσει αϋπνίες στους ενήλικες;

0
65

«Κοιμήσου μωρό μου και εγώ είμαι εδώ, μη φοβάσαι, κλείσε τα ματάκια σου, είμαι δίπλα σου». Θα μπορούσε αυτή η φράση που λέει τρυφερά η μητέρα στο μωρό της, την ώρα που το νανουρίζει, να είναι η αιτία που οι ενήλικες δεν υποφέρουν από αϋπνίες; Ναι εκτιμούν οι ειδικοί και επισημαίνουν ότι μέσα από την ψυχοθεραπεία πολλών ασθενών που πάσχουν από αϋπνίες, τελικά αποκαλύπτεται ο καθοριστικός ρόλος που παίζει η μητρική στοργή και αγάπη, στην  σωστή ανάπτυξη του παιδιού τόσο  οργανικά αλλά κυρίως ψυχικά.

Τα άτομα που υποφέρουν από αϋπνία χρειάζονται τουλάχιστον 30 λεπτά μέχρι να κοιμηθούν και δεν κοιμούνται περισσότερες από έξι ώρες για τρία ή και περισσότερα βράδια την εβδομάδα.

Η αϋπνία χωρίζεται σε οξεία αϋπνία, η οποία διαρκεί από τρεις εβδομάδες έως και έξι μήνες, και σε χρόνια αϋπνία που μπορεί να διαρκέσει από έξι μήνες έως και ένα χρόνο ή και πολύ περισσότερο. Μάλιστα η αϋπνία προτιμάει τις γυναίκες καθώς είναι πιο συχνή στις γυναίκες παρά στους άνδρες (10 άντρες- 14 γυναίκες).Οι αίτιες της αϋπνίες μπορεί να είναι πολλές, όπως το καθημερινό εργασιακό άγχος, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η ασθένεια ή ο πόνος, η μοναξιά, η ανεργία, τα χρέη κλπ. Ορισμένα από τα παραπάνω αντιμετωπίζονται  με φαρμακευτική αγωγή, άλλα με ψυχοθεραπεία.

«Η αϋπνία είναι η δυσκολία επίτευξης και διατήρησης ικανοποιητικού ύπνου. Στην ουσία, όμως, είναι μια αινιγματική πτυχή στον ανθρώπινο ψυχισμό», εξηγεί ο κ. Γιώργος Παπαγεωργίου, Bsc (Psychology) University of London, μέλος της Διεθνούς Ένωσης Σχεσιακής Ψυχανάλυσης (IARPP) – ΗΠΑ, διευθυντής και επόπτης επιστημονικού προσωπικού στην ΨΥΧΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ (psychikifrontida.gr) και συνεχίζει: «Αν το δει κάποιος με μία ψυχαναλυτική διάθεση, ο ύπνος ως ευχάριστη και επιθυμητή δραστηριότητα παρεμποδίζεται από τον ίδιο τον ψυχισμό που τον χρειάζεται. Άρα οι αϋπνίες καταλήγουν να είναι ένα επιθετικό φαινόμενο εναντίον μας» λέει ο κ. Παπαγεωργίου.

Ο ρόλος της μητέρας στον ύπνο του παιδιού.

Γιατί, όμως, το παθαίνουν κάποιοι άνθρωποι  αυτό; Η ψυχολογία γενικά, αλλά και η ψυχανάλυση ειδικότερα έχουν πολλές διαφωτιστικές θεωρίες. Μια από αυτές είναι η έλλειψη μητρικής στοργής. Ας δούμε λοιπόν γιατί η αγάπη, το χάδι και το νανούρισμα της μάνας, παίζει καθοριστικό ρόλο στην ψυχική ηρεμία  άρα και τον ύπνο του παιδιού και μελλοντικά του ενήλικα.

«Ο άνθρωπος αναπτύσσεται στους εννέα μήνες, μέσα στη μήτρα, δηλαδή σε ένα περιβάλλον ήρεμο, σκοτεινό, με σταθερή θερμοκρασία, χωρίς εντόνους θορύβους όπου όλες του οι ανάγκες του, ο ύπνος και η τροφή καλύπτονται άμεσα» μας εξηγεί ο κ.  Παπαγεωργίου και συνεχίζει: « Όταν γεννιέται λοιπόν, έχει να αντιμετωπίσει το έντονο φως και δυνατούς ήχους, τη διάφορα της θερμοκρασίας, το  κρύο και το ζεστό περιβάλλον. Είναι ένας νέος, άγνωστος και εχθρικός κόσμος για το νεογνό. Όλα το τρομάζουν, οι κόρνες των αυτοκίνητων , οι φωνές στο σπίτι, η δυνατή μουσική. Όλα είναι καινούργια. Η μάνα, λοιπόν, που την ξέρει, τη μυρίζει, γνωρίζει τη φωνή της, την έχει απολυτή ανάγκη, είναι εκείνη που θα το προστατέψει, θα το ηρεμήσει, θα του καλύψει τις ανάγκες του, σε τροφή, καθαριότητα και ύπνο» μας λέει ο ψυχολόγος.

Το μωρό αρχίζει να εξασφαλίζει ένα καλό ύπνο όταν νιώθει ασφάλεια, με το άγγιγμα της μητέρας του, το νανούρισμα, το φιλί, την αγκαλιά τον ήχο της καρδιάς της που γνωρίζει τόσο πολύ γιατί με αυτόν μεγάλωσε: « Εάν δεν υπάρχουν όλες αυτές οι προϋποθέσεις, τότε όλα παραμένουν εχθρικά για το παιδί. Η δυνατή φωνή του πάτερα ή της μάνας που θα το ταράξει, ο θόρυβος από μιας καρέκλα που συρθεί, ένα ποτήρι που θα σπάσει οι ήχοι έξω από το σπίτι. Όλα είναι εχθρικά για το παιδί και δεν μπορεί να κοιμηθεί ήσυχο» μας λέει ο ψυχολόγος.

Η ρωγμή στον καθρέπτη

Μια ψυχαναλυτική ερμηνεία του φαινομένου της αϋπνίας είναι ότι πρόκειται για μία ναρκισσιστική πληγή που προκαλείται από την ανεπάρκεια της μητρικής στοργής, δηλαδή από την αδυναμία της μητέρας, να φροντίσει για την ψυχική χαλάρωση του παιδιού της, ώστε να του εξασφαλίσει έναν καλό ύπνο. Με απλά λόγια, όταν η φράση: «Κοιμήσου κι εγώ είμαι εδώ, θα φροντίσω για όλα» της μητέρας δεν υπάρχει, ή ίσως υπήρξε όμως δεν εκφράζεται σωστά στο παιδί, τότε το παιδί δεν θα μπορεί να χαλαρώσει για να απολαύσει τον ύπνο του». Όταν αυτό εγκατασταθεί ως παιδικό αίσθημα, δυστυχώς θα συνεχιστεί για πολλές δεκαετίες μετά την παιδική ηλικία και καμιά φορά έως και τα βαθιά γεράματα του «παιδιού», που πλέον θα έχει μεγαλώσει. Ο κ. Παπαγεωργίου συμπληρώνει: «Στο παιδί που κάποτε «εμποδίστηκε» από μία μητέρα να αφεθεί στην παθητικότητα του (δηλαδή να αφεθεί στο αίσθημα “μένω  ήσυχο και κοιμάμαι, ο κόσμος γύρω μου είναι καλός”), ο ύπνος αποτυγχάνει να λειτουργήσει ως αυτο-ηρεμιστικός μηχανισμός. ‘Έτσι το παιδί δεν καταφέρνει να κοιμάται καλά ούτε ως ενήλικας, γιατί ο ύπνος,  μας επιστρέφει σε μια βρεφική κατάσταση που ο εγκέφαλος μας πρέπει πρώτα να εφησυχάσει για μπορέσει ο άνθρωπος να κοιμηθεί ήσυχος».

Ενήλικας και αϋπνία

Όταν ο ψυχισμός “απαγορεύει” στον εαυτό του ενήλικα την επίτευξη ευχαρίστησης μέσω του ύπνου, τότε μιλάμε για μια απώλεια, ένα κενό, που εκδηλώνεται ως παθητικότητα: « Δεν δραστηριοποιούμαστε ενεργητικά,  ξαγρυπνάμε ή κοιμόμαστε λίγο και ταλαιπωρούμαστε. Αυτή η παθητική στάση θεωρούμε ότι οφείλεται σε κάποιο ψυχικό τραύμα από το παρελθόν». Με απλά λόγια : όταν είναι κακή η ψυχική επαφή μεταξύ μητέρας και παιδιού, αναπτύσσονται δυσμενείς συνθήκες για την ανατροφή. «Ας φανταστούμε την ύπαρξη αυτού του τραύματος σαν μία ρωγμή σε έναν καθρέφτη, που εμποδίζει την αυτό-ηρεμιστική συμπεριφορά, όπως είναι φυσικά ο ύπνος. Είναι, δηλαδή, σαν να προσπαθούμε να κοιταχτούμε σε έναν καθρέφτη που είναι ο εαυτός μας και  ένα ράγισμα (δηλαδή το τραύμα) σε αυτόν, να μας χαλάει όλη την εικόνα που θα μας ηρεμούσε» καταλήγει ο κ. Παπαγεωργίου.

Τι μπορούμε να κάνουμε για τις αϋπνίες

Η αϋπνία, λοιπόν, σε κάποιους ανθρώπους μπορεί να  είναι αποτέλεσμα μιας ψυχικής έλλειψης, μπορεί να σχετίζεται στο μυαλό του παιδιού, με την απώλεια ενός αξιοθαύμαστου πατέρα, ή με τη διαπίστωση ότι η μητέρα δεν ήταν αρκετά προστατευτική. Αυτή η ψυχική έλλειψη μπορεί να γίνει αιτία, για αυτό που περιγράφει ο Φρόιντ, ως «ενεστώσα νεύρωση». Δηλαδή η  ανοιχτή πηγή άγχους που επιφέρει δυσκολίες, οι οποίες εκδηλώνονται με αϋπνίες»,  αναφέρει ο κ. Παπαγεωργίου και καταλήγει: «Προσωπικά πιστεύω πως όποιος εργαστεί πάνω σε αυτό που του συμβαίνει και ξεκινήσει μία αναλυτική ψυχοθεραπεία, θα μπορέσει να φέρει στο φως την αιτία των αϋπνιών του και μέσα από αυτό να μειώσει τη δύναμη των αρνητικών επιπτώσεων. Όσοι άνθρωποι, δηλαδή, ανακαλύπτουν τον εαυτό τους μέσα από την ψυχοθεραπεία, μπορεί να επιτύχουν σύντομα καλύτερο, περισσότερο και πιο ποιοτικό ύπνο».

Ο ύπνος εμπεριέχει τη συσσώρευση των αντιληπτικών ερεθισμάτων που συνέβησαν στον πραγματικό εξωτερικό μας κόσμο και τελικά αποθηκεύτηκαν στον εγκέφαλο. ‘Όταν το συνειδητό μέρος (ο νους μας δηλαδή) πέφτει σε κατάσταση ύπνου, αυτά τα ερεθίσματα δε χάνονται, αλλά παραμένουν σε εγρήγορση και μετατρέπονται σε ψυχικές (νοερές) αναπαραστάσεις, δηλαδή όνειρα. Κατά τη διάρκεια του ύπνου αυτές οι σκέψεις-αναπαραστάσεις μπορεί να διεγερθούν από τον συνειδητό Νου, εξαιτίας κάποιου άγχους ή αγωνίας και να μετατραπούν σε παραγωγή εγκεφαλικής λειτουργίας, δηλαδή ονείρου.