Γλαύκωμα: Η ύπουλη ασθένεια που «χτυπάει» και τους 40αρηδες

0
88

Μια από τις πλέον ύπουλες κληρονομικές ασθένειες των ματιών είναι το γλαύκωμα, διότι δεν δίνει συμπτώματα και την ίδια ώρα κάνει μεγάλη ζημιά, που προκαλεί την τύφλωση. Εάν οι ασθενείς -ιδιαίτερα οι άνω των 35 ετών που  έχουν οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος-, κάνουν τακτικό προληπτικό οφθαλμολογικό έλεγχο, τότε ο γιατρός το εντοπίζει έγκαιρα και σώζει την …κατάσταση. Όμως τις περισσότερες φορές, όταν γίνεται η διάγνωση είναι πλέον αργά καθώς έχει περάσει πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και η χρόνια αυτή ασθένεια έχει προχωρήσει αρκετά.

Η συχνότητα του γλαυκώματος στο γενικό πληθυσμό, ανέρχεται στο 1-2%. Δηλαδή στη χώρα μας έχουμε τουλάχιστον 100.000 άτομα τα οποία είτε έχουν γλαύκωμα, είτε είναι υποψήφια να πάθουν γλαύκωμα. Σε άτομα δε, ηλικίας άνω των σαράντα ετών, η πάθηση αυτή είναι συχνότερη και απαντά σε ποσοστό 2-4%.

«Το γλαύκωμα, ή ορθότερα τα γλαυκώματα, διότι πρόκειται για πολλούς τύπους με διαφορετική αιτιολογία, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, οδηγούν σε τύφλωση» επισημαίνει ο κ. Παντελής Α. Παπαδόπουλος, MD, PhD, FEBO, FEBOS-CR, Διευθυντής Χειρουργός Οφθαλμίατρος Α’ Οφθαλμολογικής Κλινικής και Μονάδας Προηγμένης Οφθαλμολογικής Μικροχειρουργικής Κλινικής Metropolitan Hospital.

Οι ασθενείς που θα διαγνωστούν με γλαύκωμα ή με οφθαλμική υπερτονία, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι θα πρέπει να ελέγχονται εφόρου ζωής, ακόμα και αν έχουν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση.

Τι είναι το γλαύκωμα

Αναλυτικά  το γλαύκωμα είναι μια σχετικά συχνή κληρονομική πάθηση του οφθαλμού, η οποία προκαλείται κυρίως από υψηλή ενδοφθάλμια πίεση που καταστρέφει προοδευτικά το οπτικό νεύρο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εκτός από την αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, το γλαύκωμα σχετίζεται και με την κακή αιμάτωση του οπτικού νεύρου.

Μάλιστα οι πρώτου βαθμού συγγενείς ατόμων με γλαύκωμα έχουν εξαπλάσια πιθανότητα να παρουσιάσουν και αυτοί την ίδια πάθηση, σε σύγκριση με άλλους που δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό.

«Τα τελευταία χρόνια, με την αποκρυπτογράφηση του γενετικού κώδικα, έχουν ανακαλυφθεί γονίδια που σχετίζονται με ορισμένες μορφές γλαυκώματος. Ήδη υπάρχουν ειδικές γονιδιακές εξετάσεις που ανιχνεύουν αν κάποιος έχει πιθανότητα ή όχι να παρουσιάσει κάποιες από τις σπάνιες μορφές γλαυκώματος» λέει ο γιατρός και συνεχίζει: . «Μελλοντικά, αισιοδοξούμε ότι θα υπάρχουν τεστ που θα καλύπτουν και τις συχνότερες μορφές γλαυκώματος. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την ευαισθητοποίηση του ατόμου με αποτέλεσμα τη συχνή παρακολούθηση και την έγκαιρη πρόληψη, πριν δηλαδή η νόσος φθάσει σε προχωρημένο στάδιο.

Η ενδοφθάλμια πίεση

Ο έλεγχος της ενδοφθάλμιας πίεσης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της οφθαλμολογικής εξέτασης σε άτομα ηλικίας άνω των 35 ετών. Σε περίπτωση δε οικογενειακού ιστορικού γλαυκώματος, ο έλεγχος της πίεσης θα πρέπει να επαναλαμβάνεται μία φορά το χρόνο.

Όταν υπάρχει αυξημένη πίεση, χρειάζεται συχνή μέτρηση (ανά 1, 2 ή 3 μήνες) και έλεγχος των οπτικών πεδίων και της κεφαλής του οπτικού νεύρου με laser τομογραφία ανά 6, 9 ή 12 μήνες, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος οφθαλμίατρου. Με την εξέταση των οπτικών πεδίων, ελέγχεται η ευαισθησία των οπτικών ινών στην αντίληψη του φωτός. Με την τομογραφία της κεφαλής του οπτικού νεύρου (OCT ή HRT ) ελέγχεται το πάχος των νευρικών ινών. Και οι δύο εξετάσεις είναι αναίμακτες και ανώδυνες.

Μορφές γλαυκώματος

Η συχνότερη μορφή γλαυκώματος, είναι το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, που προκαλείται ( άγνωστο γιατί) όταν δεν λειτουργεί καλά ο διηθητικός ηθμός, μέσω του οποίου το εσωτερικό διαφανές υγρό (υδατοειδές υγρό) του οφθαλμού φιλτράρεται προς την κυκλοφορία του αίματος. Το αυξημένο υδατοειδές υγρό ασκεί πίεση στα εσωτερικά τοιχώματα του βολβού και στο οπτικό νεύρο, το οποίο αποτελείται από ευαίσθητες και λεπτές νευρικές ίνες.

Η συνεχής σύνθλιψη αυτών των νευρικών κυττάρων, οδηγεί σε προοδευτική και μη αναστρέψιμη καταστροφή τους. Στην περίπτωση του γλαυκώματος στενής ή κλειστής γωνίας, το οποίο είναι σχετικά σπάνιο, ο διηθητικός ηθμός μπλοκάρεται από την ίριδα λόγω στενής γωνίας του προσθίου θαλάμου.

Η γωνία αυτή σχηματίζεται μεταξύ κερατοειδούς και ίριδας, και είναι αρκετές φορές στενή στα υπερμετρωπικά μάτια, ιδίως όταν υπάρχει καταρράκτης σε εξέλιξη. Το γλαύκωμα στενής ή κλειστής γωνίας μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγάλη άνοδο της πίεσης και αντιμετωπίζεται ως επείγον περιστατικό σε νοσοκομείο.

Συνοδεύεται από έντονο πόνο στο μάτι και στο κεφάλι, από μείωση οράσεως και από τάση για εμετό. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα μέσα στα πρώτα εικοσιτετράωρα μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια οράσεως.

Σε μια άλλη μορφή γλαυκώματος, στο γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης, παρά το γεγονός ότι η ενδοφθάλμια πίεση παραμένει σε φυσιολογικά επίπεδα έχουμε προοδευτική επιδείνωση της κατάστασης του οπτικού νεύρου. Αυτός ο τύπος γλαυκώματος σχετίζεται με την κακή αιμάτωση του οπτικού νεύρου. Αρκετά συχνά, οι ασθενείς με γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης έχουν πολύ χαμηλή διαστολική αρτηριακή πίεση. Σε αυτούς τους ασθενείς η διάγνωση επιβεβαιώνεται με την καταγραφή αρτηριακής πιέσεως 24ώρου με τη χρήση Holter και με την εξέταση AngioOCT.

Αντιμετώπιση

Το γλαύκωμα αντιμετωπίζεται με αντιγλαυκωματικά κολλύρια, με laser και με χειρουργικές επεμβάσεις. Τα τελευταία είκοσι χρόνια υπήρξε τεράστια πρόοδος στην αντιμετώπιση του γλαυκώματος με την εισαγωγή νέων φαρμάκων, τα οποία βοηθούν στην καλύτερη ρύθμιση της ενδοφθάλμιας πίεσης, με αποτέλεσμα να μειωθεί κατά πολύ ο αριθμός ασθενών που χρειάζονται επέμβαση.

To laser αποτελεί μια εναλλακτική λύση σε περιπτώσεις αρχόμενων γλαυκωμάτων ανοικτής γωνίας ή οφθαλμικής υπερτονίας, και ειδικά σε περιπτώσεις που υπάρχει δυσκολία συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή. Είναι μια προσωρινή αντιμετώπιση ήπιων σχετικά περιστατικών με ή χωρίς ταυτόχρονη χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων. Η συμβολή του Yag-Laser στην πρόληψη και αντιμετώπιση του χρόνιου ή και του οξέος γλαυκώματος στενής γωνίας είναι πολύ μεγάλη. Με αυτό το laser o χειρουργός ανοίγει μια μικρή οπή στην ίριδα για να μειώσει την πίεση του ματιού και να απελευθερώσει τη γωνία του προσθίου θαλάμου. Τις περισσότερες φορές το πρόβλημα της στενής γωνίας διορθώνεται με την αφαίρεση του κρυσταλλοειδούς φακού ή με απλή εγχείρηση καταρράκτη.

Χειρουργείο

Σε περίπτωση που η πίεση δεν μπορεί να ρυθμιστεί με φάρμακα ή με laser, θα πρέπει ο ασθενής να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Η συνήθης επέμβαση γλαυκώματος, η τραμπεκουλεκτομή, αποσκοπεί στη ρύθμιση της πιέσεως με τη διάνοιξη νέων οδών παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού. Οι επεμβάσεις αυτές μπορούν να συνδυαστούν με την αφαίρεση του καταρράκτη, αν ο ασθενής έχει και καταρράκτη. Στις σύγχρονες επεμβάσεις γλαυκώματος συγκαταλέγονται και οι ενθέσεις βαλβίδων και άλλων μικροσυσκευών, με τις οποίες ρυθμίζεται η πίεση στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Η τάση στη σύγχρονη χειρουργική του γλαυκώματος για τις πιο ήπιες περιπτώσεις είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (MIGS —MinimallyInvasiveGlaucomaSurgery). Σε πολύ βαριές περιπτώσεις, η ενδοκυκλοφωτοπηξία με DiodeLaser εφαρμόζεται με επιτυχία για τη ρύθμιση της πιέσεως σε επιλεγμένα δύσκολα γλαυκώματα τελικού σταδίου.