Χρήση ψηφιακής τεχνολογίας από παιδιά και εφήβους: Πώς θέτουμε όρια;

0
62

Οι εκπαιδευτικοί και οι παιδοψυχίατροι παρατηρούν ότι πλέον οι μαθητές έχουν μεγαλύτερη δυσκολία συγκέντρωσης από προηγούμενες γενιές. Δυστυχώς, έχει μειωθεί η ηλικία που τα παιδιά θα έρθουν σε επαφή με την τεχνολογία και την γρήγορη εναλλαγή των εικόνων της και θα αποκτήσουν δική τους ηλεκτρονική συσκευή.

Όσο περισσότερη τηλεόραση βλέπουν τα παιδιά, ηλικίας μικρότερης των 3 ετών, οι πιθανότητες εμφάνισης προβλήματος συγκέντρωσης αυξάνονται κατά 10%. Αντιθέτως, κάθε ώρα διανοητικής διέγερσης του εγκεφάλου από δραστηριότητες όπως θέατρο, ανάγνωση από τους γονείς, επίσκεψη σε μουσεία, μειώνει την πιθανότητα κατά 30%.

Τα παραπάνω επισημαίνει η Παιδοψυχίατρος – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Συνεργάτης Παίδων ΜΗΤΕΡΑ, Φρίντα Κωνσταντοπούλου εξηγώντας ότι «ως διάσπαση προσοχής ορίζεται η δυσκολία του εγκεφάλου να εστιάσει την συγκέντρωσή του σε ένα ερέθισμα, αγνοώντας τα υπόλοιπα ερεθίσματα που μπορεί να συνυπάρξουν, ιεραρχώντας την ανάγκη για συγκέντρωση στο πιο σημαντικό.

Τι είναι διάσπαση προσοχής

Πρόκειται για μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, που εκδηλώνεται πριν τα τρία έτη ζωής και οφείλεται και σε κληρονομικούς παράγοντες. Ο σύγχρονος όμως ψηφιακός τρόπος ζωής, με ανάγκη για ταυτόχρονη απασχόληση του εγκεφάλου με πολλές δραστηριότητες (multitasking) προκαλεί αναπόφευκτα τη διάσπαση της προσοχής μας.

Ο εγκέφαλος λειτουργεί όπως ένας υπολογιστής. Έχει την προσωρινή μνήμη για να εκτελεί τις τρέχουσες εργασίες και την βαθύτερη μνήμη, στην οποία περνάνε οι πληροφορίες για να απομνημονευθούν. Χρειάζονται 18 λεπτά για την πλήρη συγκέντρωση σε μία δραστηριότητα. Οποιοδήποτε ερέθισμα διασπάσει τη λειτουργία της προσωρινής μνήμης – π.χ., έλεγχος ενός email, θα έχει ως αποτέλεσμα τη διαγραφή των πληροφοριών, πριν την αποθήκευσή τους.
Δεδομένου ότι ο μέσος όρος χρήσης του κινητού μας είναι κάθε 15 λεπτά, αντιλαμβανόμαστε τον περιορισμένο όγκο αποθήκευσης των πληροφοριών. Η συνεχής διάσπαση της προσοχής συντηρεί μια δυσλειτουργική διακύμανση της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, με συνέπεια ποικίλα συμπτώματα άγχους. Επιπλέον, ανατροφοδοτείται η ντοπαμίνη, ο νευροδιαβιβαστής της ευφορίας, όταν ο εγκέφαλος επεξεργάζεται συνεχώς καινούργια ερεθίσματα στα νευρωνικά κυκλώματα επιβράβευσης του, με αποτέλεσμα να αναζητάει εθιστικά την διάσπαση της προσοχής του, με ανούσια συνήθως ερεθίσματα.

Γι’ αυτό, διεγείρεται η ανάγκη να διαβάσουμε το μήνυμα στα εισερχόμενα, λαμβάνοντας ντοπαμινική ανταμοιβή, διαφορετικά υποφέρουμε από την εκκρεμότητα. Επίσης, για αυτό νιώθουμε την ανάγκη να ελέγχουμε συνέχεια το κινητό μας.
Μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες, η συνεχής έκθεση του εγκεφάλου σε πολλαπλά ταυτόχρονα ερεθίσματα, προκαλεί μείωση του IQ έως και 15 μονάδες, παρόμοια με εκείνη ανθρώπων που αγρυπνούν.

Πότε όμως η χρήση του διαδικτύου σε παιδιά και εφήβους γίνεται ανησυχητική; «Για το 36% των οικογενειών, οι καυγάδες είναι καθημερινοί για το συγκεκριμένο θέμα», τονίζει η κ. Κωνσταντοπούλου και προσθέτει πως «προφανώς και μετά τα χρόνια της πανδημίας τα ποσοστά χρήσης τους διαδικτύου σε εφήβους και παιδιά έχουν εκτοξευθεί».

Συνέπειες κατάχρησης

  • Πνευματική κόπωση
  • Μείωση της μνημονικής ικανότητας
  • Διάσπαση προσοχής – διαταραχές ύπνου:
  • Διαταραχές διατροφής
  • Έκθεση σε κινδύνους – εκφοβισμός
  • Σεξουαλική εκμετάλλευση
  • Αγχώδεις διαταραχές
  • Κατάθλιψη
  • Κοινωνική και επικοινωνιακή δυσλειτουργία
  • Παραμέληση ενασχόλησης με υγιείς και απαραίτητες για την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη δραστηριότητες, όπως ενασχόληση με τον αθλητισμό, τις τέχνες, κ.ά.
  • Βίαιη συμπεριφορά- Εξοικείωση με τη βία, χωρίς συναίσθηση και ενσυναίσθηση.

Χρήσιμες συμβουλές προς τους γονείς

Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία απόκτησης κινητού; Το 2012, η μέση ηλικία απόκτησης κινητού ήταν τα 12 έτη, τώρα είναι στα 10. Δεν υπάρχει κατάλληλη ηλικία, όσο το αργότερο ανοίξει το κουτί της Πανδώρας, τόσο το καλύτερο. Δίνοντας σε ένα παιδί κινητό με δυνατότητα εφαρμογών στα κοινωνικά δίκτυα, είναι σαν να του δίνεις ένα αυτοκίνητο, χωρίς να ξέρει πως να χρησιμοποιήσει το γκάζι, το φρένο, τη ζώνη ασφαλείας και να το αφήνεις σε οδό ταχείας κυκλοφορίας, μόνο του.

-Οφείλουμε στην ομαλή λειτουργία της οικογένειας και στην υγιή ανάπτυξη των παιδιών μας, από μικρή ηλικία να θεσπίζουμε κοινά και σαφή όρια και κανόνες.

-Επικοινωνούμε αληθινά με τα παιδιά μας από μικρή ηλικία και τα παρακολουθούμε διακριτικά, από απόσταση, ανάλογα με την ηλικία τους.

-Μαθαίνουμε στα παιδιά μας τη σωστή χρήση του διαδικτύου (ψηφιακή παιδεία), χρησιμοποιώντας το οι ίδιοι, με σωστό και κοινωνικά αποδεκτό τρόπο.

-Τους μαθαίνουμε την επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ενσυναίσθηση. Η οικογένεια και οι φίλοι αποτελούν σημαντικές αξίες, στις οποίες θα πρέπει να επενδύσουμε. Μπορούμε να αντικαταστήσουμε τα sms, τα likes και τα tags, με το χάδι, την αγκαλιά και την επικοινωνία.

-Διεγείρουμε το μυαλό τους και την σκέψη τους, με υγιή ερεθίσματα.

-Χαλαρώνουμε τους ταχείς οικογενειακούς ρυθμούς. Μια καλή λύση είναι η συνειδητή αποσύνδεση από την ηλεκτρονική πραγματικότητα, για συγκεκριμένες ώρες ή ημέρες (intermittent internet fasting, διαλειμματική ηλεκτρονική νηστεία).

-Αντιμετωπίζουμε με υπομονή και θετικό τρόπο τις αρνητικές τους συμπεριφορές. 9. Αναγνωρίζουμε έγκαιρα διαφορές στην συμπεριφορά των παιδιών μας και αναζητάμε βοήθεια από ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες, όσο το δυνατόν ταχύτερα.

-Θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας το ρητό του Κλεόβουλου του Λίνδιου, «μέτρον άριστον».